Dit artikel is eerder gepubliceerd op OpinieZ.com

Eerder deze maand was het weer zover. Extinction Rebellion (XR) hield hun inmiddels bekende en beruchte ‘sit in’ op de A12, waarmee het pakweg hun 41^ste wegblokkade was. Deze serie van blokkades begon in 2022 en schijnt bedoeld te zijn om de overheid te dwingen om zogenaamde ‘fossiele subsidies’ af te schaffen. Blijkbaar hebben niet alle klimaatdemonstranten die memo ontvangen want ik heb ze ook wel eens met Palestijnse vlaggen zien zwaaien en tevens schijnen sommigen wat problemen te hebben met het Sinterklaasfeest. Ik dacht nog heel even dat het over die zonder twijfel vervuilende stoomboot ging, maar het bleek uiteindelijk toch weer heel voorspelbaar om Zwarte Piet te gaan.

Behalve de doelstelling schijnt ook de taktiek van de demonstraties erg flexibel te zijn. Men begon met roepen dat men helemaal niet zou vertrekken totdat de eisen waren ingewilligd. ‘Dat wil ik nog wel eens zien’, dacht ik destijds. Later werd gedreigd om iedere dag klokslag 12.00 terug te keren en tegenwoordig is dat weer wat afgezwakt tot een simpel ‘we blijven terugkomen’. Toen ik, nieuwsgierig geworden, wat in de geschiedenis van het fenomeen ‘snelwegblokkade’ dook stuitte ik op een aflevering van ‘De Ongelooflijke podcast’ op NPO 1; leuke naam trouwens, want van de EO. In die aflevering wist ene Beatrice de Graaf van de Universiteit van Utrecht te vertellen dat ‘wij denken dat het blokkeren van een snelweg heel vernieuwend en creatief is, maar in Athene gebeurde het dus al 2.500 jaar geleden. Het Parthenon was het Den Haag van toen, dus eigenlijk was die toegangsweg de A12 van toen. Het werd georganiseerd door de vrouwen van Athene. Die zeiden: we blokkeren nu deze toegangspoort, want we vinden dat jullie moeten stoppen met de oorlog tegen Sparta. En bovendien doen we niet aan seks totdat jullie stoppen met vechten…’

Leuk gevonden. Maar mevrouw de Graaf mag dan wel professor in de geschiedenis zijn, toch zal niemand die ook maar een heel klein beetje het nieuws volgt beweren dat een wegblokkade, in welke vorm dan ook, een vernieuwende en creatieve manier van protesteren is. Zoals we misschien uit eigen ervaring wel weten is er maar heel weinig voor nodig om truckers en boeren de wegen richting de Franse zon te laten versperren. In 1989 ging de foto van een dappere Chinees die een tank de weg versperde de hele wereld over. In Myanmar, Guatemala, Canada, Bolivië, het Verenigd Koninkrijk, Thailand, Hong Kong, de Verenigde Staten en bijna ieder ander land ter wereld is een wegblokkade als protest wel eens toegepast. En wat het dreigement van de Atheense vrouwen betreft; ik heb geen idee hoe de Griekse vrouwen er zo’n 2.500 jaar geleden uitzagen, maar het lijkt me nou niet dat veel mannen echt opgewonden zullen raken van wat er tegenwoordig op de A12 zit. Mochten de groenharige vrouwen, transgenders, non-binairen en wat dies meer zij een soortgelijk dreigement uiten om alle seksuele activiteit een halt toe te roepen, dan verwacht ik van een gezonde kerel zeker geen paniekreactie maar eerder een ‘beloofd is beloofd!’

In de begintijd van de XR blokkades had je livestreams via social media; ik heb ze recentelijk niet meer kunnen vinden. En dat is jammer, want het was altijd leuk om op een vrije zaterdag onder het genot van een koud biertje in de Thaise strandbar hier de avonturen van Volkskrant columniste én klimaatridder Asha ten Broeke en haar ‘medestrijders’ live op de iPad te kunnen volgen. De livestreams waren meestal voorzien van wat knullig commentaar op theekransjes niveau – wie nam er koekjes mee en wie had er nog een extra (plastic!) regenjasje? Ik was er dan getuige van hoe Asha, immer vergezeld van een flinke rugzak vol met versnaperingen, pontificaal op het wegdek ging zitten, wachtend op de dingen die zouden gaan komen. Wat kwam was vaak een Duits waterkanon – het leverde ellenlange discussies op sociale media op of die straal nu te hard of te zacht stond – en de politie, vergezeld van handige karretjes waarop de demonstranten letterlijk de al klaarstaande bussen ingerold werden. Nederland zou Nederland niet zijn als de gearresteerde demonstranten dan nog geen kwartier later weer vrolijk en vrij rondliepen, waarna ze zich opnieuw bij de achtergebleven demonstranten voegden. Op die manier kun je jezelf gewoon een paar keer op een dag laten arresteren. Uw belastinggeld wordt goed besteed! 

Als je ergens tegen protesteert heb je een duidelijk doel voor ogen lijkt me. In mijn studententijd was er ene Minister Ritzen van onderwijs; hij bepaalde eens dat studenten het maar met wat minder moesten stellen. Dat vond eigenlijk niemand in mijn studentenkring een goed plan. De meer ideologische studentenvrienden waren dagen bezig met het organiseren van protesten, uiteindelijk zonder resultaat. Zelf draaide ik heel pragmatisch een extra bardienst in de plaatselijke discotheek om de eindjes weer aan elkaar te kunnen knopen. Iedereen doet zo de dingen op zijn eigen manier. Maar met de beste wil van de wereld kan ik geen duidelijk doel ontdekken bij de XR demonstranten, afgezien van een vaag ‘we moeten de wereld redden’.

Even afgezien van de discussies of de aarde nu wel of niet opwarmt (dat hangt vooral van het punt af waarop je met meten begint) en de invloed van de mens daarop (het is aannemelijk dat menselijke activiteit invloed heeft); geen van de demonstranten kan je vertellen wat precies het effect zal zijn als de fossiele subsidies in Nederland daadwerkelijk worden afgeschaft. Rob Jetten wist dan in ieder geval nog te vermelden aan welke 0.000036 graden afkoeling die 28 miljard slecht besteed waren. Het enige dat we wel zeker weten is dat door afschaffing van fossiele subsidies de hoge prijs die de Nederlandse consument nu al voor energie betaalt nóg verder zal gaan stijgen. Verder is de meest voor de hand liggende aanname dat het effect op het wereldwijde klimaat volledig verwaarloosbaar zal zijn. We kunnen in ieder geval vaststellen dat de wereld er niet door gered gaat worden, als die al gered zou moeten worden.

Het totale zinloze van de XR acties, gecombineerd met een weliswaar geweldloze maar toch vrij agressieve manier van protesteren, zorgt ervoor dat eigenlijk niemand de protesten serieus neemt en dat ze vooral gezien worden als ‘burgertje pesten’. Ik vermoed dan ook, mede gebaseerd op de eerder genoemde livestreams, dat de demonstranten het vooral voor hun eigen deugroes doen; ook wentelen ze zich graag in de slachtofferrol. Op het internet zijn er legio filmpjes te zien van verontwaardige demonstranten die klagen over machtsmisbruik en onnodig geweld van de politie, of over auto’s die op demonstranten inrijden (je verwacht het niet als je midden op de weg gaat zitten). Mocht de overheid in een vlaag van verstandsverbijstering besluiten de fossiele subsidies af te schaffen, is er dan iemand die er oprecht van overtuigd is dat dit clubje geen ander ‘nobel doel’ zal gaan vinden om al schreeuwend weer de aandacht te trekken die ze blijkbaar elders zo hebben moeten ontberen?

Een weg blokkeren mag niet, maar demonstreren op zich mag natuurlijk wel. Gelukkig maar. Maar XR doet dat liever niet op de aangewezen locaties want ‘dat zou minder impact hebben’. Dat argument verdoezelt dat het hier om een relatief klein en select clubje XR demonstranten gaat, want als je 550.000 ontevreden burgers op het Malieveld kunt krijgen, zoals dat op 29 october 1983 het geval was, dan is die impact écht geen probleem kan ik je verzekeren. Daarnaast zou zo’n protest op een aangewezen locatie van mensen die niet vliegen, geen auto rijden, geen vlees eten, in 2^e hands kleding lopen, geen huisdier nemen, de verwarming op standje ‘koud’ zetten en een keer per week 5 minuten douchen om de wereld te redden dan ieders volledige sympathie hebben! Ik zou ze zelf in ieder geval geen strobreed in de weg willen leggen. Leef en laat leven. Maar zullen we wel even afspreken dat dat voortaan dan twee kanten opwerkt?

Het leukste boek met waanzinnige verhalen over gek Nederland en Thailand kun je hier bestellen! Verdere informatie kun je op deze website vinden.